other مردم شناسی شاهنامه: پیوندهای برون متنی شاهنامه فردوسی با مفهوم مرگ و آیین تدفین در فرهنگ ایرانی <div style="text-align: justify;"><span style="font-family:IRANsans;">در میان سازه‌های متنی <em>شاهنامه</em> فردوسی، بافت‌های زیادی از متن با برون‌متن <em>شاهنامه</em> ارتباط دارد؛ چرا که <em>شاهنامه</em>، بازتابی از بافت کلانِ اجتماعی &ndash; فرهنگی روزگار فردوسی است که در آن به مراسم آیینی چون، ازدواج، تشرّف و مرگ اشاره شده است. بخشی از بافت رواییِ <em>شاهنامه</em> با مفاهیم و&nbsp; آیین‌های مربوط به مرگ و تدفین و عقاید زروانی، زرتشتی و اسلامی در جامعه ایرانی مرتبط است.<br> این جستار با مطالعه موردی برخی از داستان‌های <em>شاهنامه</em> و با استفاده از شیوه تحلیلی- توصیفی و راهبرد سندکاوی و کتابخانه‌ای، کوشیده است تا پیوند سازه‌های متنی مرتبط با مرگ و آیین تدفین در <em>شاهنامه</em> را با میدان فرهنگی ایران بررسی و برخی جنبه‌های مردم‌شناختی این حوزه را تبیین نماید. برخی از نتایج مهمّی که از این پژوهش به دست آمده است عبارت اند از:</span></div> <ul> <li dir="RTL" style="text-align: justify;"><span style="font-family:IRANsans;">در ابیات <em>شاهنامه</em>، سه وجهِ ترس از مرگ، مرگ به عنوان یک واقعیّت، و نگاه فلسفی - اخلاقی به مرگ تجلّی یافته است که همه این نگرش‌ها با حکمت ایران باستان یا عقاید دوره اسلامی در ارتباط است. </span></li> <li dir="RTL" style="text-align: justify;"><span style="font-family:IRANsans;">طرح مقوله مرگ در بسیاری از موارد با عقاید زروانی در ارتباط است؛ چرا که زروان و وجه مرگ‌آوری او و ارتباط زروان با زمان مرگ و اهریمنی بودن مرگ در برخی ابیات به روشنی نمایان است. </span></li> <li dir="RTL" style="text-align: justify;"><span style="font-family:IRANsans;">در برخی موارد، از جمله در داستان سیاوش و کیخسرو، مرگ با <em>آرکی‌تایپ</em> ولادت مجدّد ارتباط می‌یابد که نمی‌توان آن را با مفهوم فرجام‌شناسی دوره قبل از اسلام یا دوره اسلامی مرتبط دانست؛ چرا که مفهوم نوزایی ناظر به زندگی و فرجام انسان ناظر به مرگ و معاد است. دوگانگی ارتباط مرگ با معاد در <em>شاهنامه </em>از برخی ابیات حماسۀ ملّی استنباط می‌شود. </span></li> <li dir="RTL" style="text-align: justify;"><span style="font-family:IRANsans;">در برخی روایت‌های <em>شاهنامه</em> از جمله در داستان رستم و سهراب، مرگ سام، مرگ فریدون و مرگ ایرج، مرگ اسفندیار و وصیّت انوشیروان، بافت‌های متنی مرتبط با آیین تدفین در برون متن وجود دارد که اغلب، جنبه‌هایی از مردم‌شناسی اقوام زرتشتی ایران را تبیین می‌کند.</span></li> </ul> <div style="text-align: justify;">Among the key Components of Shahnameh, composed by the grate poet Ferdowsi, there are many textual elements that are tied to inter- textual elements, out of the text. This key features are rooted in reflection and representation of social and cultural contexts and backgrounds of this society. This&nbsp; epresentation mirrors and reflects rituals such as marriage, rite of passage and Initiation, and death. When we return our eyes and direct our attention to the concepts and rituals of death, it makes evident that how a part of construction of this book, is associated with death belief systems which stem from Zoroastrian, Islamic, and Zurvanism roots. Using a descriptiveanalytical methods, this article seeks to investigate relationships between death and the epic poems so this essay concentrates on some stories and narratives of Shahnameh related to death. This approach leads us to awareness of some anthropological knowledge on the topic under discussion. Some results as the achievements of this study, are as follows:<br> - In this book, three aspects of death come in to view: fear of death,&nbsp;death as a reality, and a philosophical-ethical standpoints on death. These three parts come from pre-Islamic and Islamic notions and their combination.<br> - Due to the image of death that is influenced by the notions of time and devilish quality and content of death (death as the function of Ahriman)- evident in this book, emergences of death sometimes is related to the Zoroastrian world views.<br> - In some stories like the story of Siyavoush and Keykhosro, death is connected to the archetype of rebirth that does not come from pre-Islamic and Islamic backgrounds. A dichotomy is present here that embedded in some parts of this book.<br> - In some parts of this book, such as Rostam and Sohrab&rsquo;s story, death of Sam, death of Faridoun and Iraj, Death of Esfandiyar and will and testament of Anoushirvan, textual elements that are seen, related to inter/external textual elements including burial rituals that lay foundations of anthropology of&nbsp; oroastrian culture in the pre-Islamic Iran.</div> شاهنامه فردوسی, فرجام‌شناسی, مرگ, آیین تدفین, برون‌متن Shahnameh, Eschatology, Death, Burial Service Rituals, Inter-textuality 113 128 http://pc.richt.ir/browse.php?a_code=A--2319-36&slc_lang=other&sid=4 Ali Ziaodin Dashtkhaki علی ضیاالدینی دشتخاکی Yes