دوره 2، شماره 1 - ( 12-1403 )                   جلد 2 شماره 1 صفحات 199-175 | برگشت به فهرست نسخه ها

XML English Abstract Print


Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:

Zolfaghari D. Honar, Gohar, and Identity: Rereading the Concept of the Worthy Human Being in Ferdowsi’s Shahnameh. , Anthropol Stud. 2025; 2 (1) : 9
URL: http://pc.richt.ir/article-4-2632-fa.html
ذوالفقاری داریوش. هنر، گوهر و هویت: بازخوانی مفهوم انسان شایسته در شاهنامه فردوسی. ، مطالعات مردم‌شناحتی میراث‌فرهنگی. 1403; 2 (1) :175-199

URL: http://pc.richt.ir/article-4-2632-fa.html


استادیار زبان و ادبیات فارسی پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، تهران، ایران ، d.zolfaghari@richt.ir
چکیده:   (5 مشاهده)
«هنر» از مفاهیم بنیادین و چندلایه در شاهنامه فردوسی است که دامنه معنایی آن از توانایی، دانایی، کاردانی و شایستگی تا فن، دانش، فضیلت اخلاقی، پاکدامنی و پرهیزگاری امتداد می‌یابد. از این منظر، هنر در جهان معنایی شاهنامه را نمی‌توان صرفاً معادل مفهوم امروزی هنر یا مجموعه‌ای از مهارت‌های فردی دانست، بلکه این مفهوم در بسیاری از موارد با تلقی فردوسی از انسان شایسته و فضیلت‌مند و در سطحی گسترده‌تر، با بازنمایی هویت فرهنگی ایرانی پیوند می‌یابد. پژوهش حاضر با تمرکز بر نسبت سه مفهوم «هنر»، «گوهر» و «هویت»، در پی پاسخ به این پرسش است که فردوسی از طریق مفهوم هنر چه ویژگی‌هایی را برای انسان شایسته ترسیم می‌کند و نسبت میان شایستگی اکتسابی، فضیلت اخلاقی و گوهر انسانی در شاهنامه چگونه صورت‌بندی می‌شود. پژوهش با رویکردی کیفی و به روش تحلیل معناشناختی و تفسیری ابیات منتخب شاهنامه، کاربردهای گوناگون واژه «هنر» و نسبت آن با شخصیت‌پردازی قهرمانان و کنش‌های اخلاقی آنان را بررسی می‌کند. روایت زال و رودابه و تأکید رودابه بر «هنر» زال، در کنار نمونه‌هایی از شخصیت‌هایی چون رستم، سیاوش، کیخسرو و فریدون، از محورهای تحلیلی مقاله است. یافته‌ها نشان می‌دهد که «هنر» در شاهنامه مفهومی چندبعدی است که سه ساحت اصلیِ دانایی و توانایی، مهارت و کاردانی، و فضیلت اخلاقی را به یکدیگر پیوند می‌دهد. در این نظام معنایی، «گوهر» یا منزلتِ برخاسته از تبار، به‌تنهایی معیار ارزش انسان نیست و هنگامی واجد اعتبار می‌شود که با هنر و شایستگی همراه گردد. همچنین تحلیل ابیات نشان می‌دهد که مؤلفه‌هایی چون خرد و حکمت، شجاعت، عفت و عدالت از مهم‌ترین صورت‌های تحقق هنر در شخصیت انسان شایسته‌اند. بر این اساس، مقاله نتیجه می‌گیرد که هنر در بسیاری از مواضع شاهنامه فراتر از یک صفت فردی، به معیاری برای ارزیابی انسان و کنش او تبدیل می‌شود و از خلال آن می‌توان الگویی از انسان شایسته را بازشناخت که در آن خرد، توانایی، فضیلت اخلاقی و کردار به یکدیگر پیوند می‌خورند. از این منظر، مفهوم هنر یکی از مجاری مهم بازنمایی آرمان اخلاقی و هویت فرهنگی ایرانی در جهان حماسی فردوسی است.
شماره‌ی مقاله: 9
متن کامل [PDF 1416 kb]   (2 دریافت)    
نوع مطالعه: مقاله پژوهشی | موضوع مقاله: میراث ایران
دریافت: 1405/8/15 | پذیرش: 1405/8/16 | انتشار: 1405/8/30

ارسال نظر درباره این مقاله : نام کاربری یا پست الکترونیک شما:
CAPTCHA

ارسال پیام به نویسنده مسئول


بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.