جستجو در:
| «هنر» از مفاهیم بنیادین و چندلایه در شاهنامه فردوسی است که دامنه معنایی آن از توانایی، دانایی، کاردانی و شایستگی تا فن، دانش، فضیلت اخلاقی، پاکدامنی و پرهیزگاری امتداد مییابد. از این منظر، هنر در جهان معنایی شاهنامه را نمیتوان صرفاً معادل مفهوم امروزی هنر یا مجموعهای از مهارتهای فردی دانست، بلکه این مفهوم در بسیاری از موارد با تلقی فردوسی از انسان شایسته و فضیلتمند و در سطحی گستردهتر، با بازنمایی هویت فرهنگی ایرانی پیوند مییابد. پژوهش حاضر با تمرکز بر نسبت سه مفهوم «هنر»، «گوهر» و «هویت»، در پی پاسخ به این پرسش است که فردوسی از طریق مفهوم هنر چه ویژگیهایی را برای انسان شایسته ترسیم میکند و نسبت میان شایستگی اکتسابی، فضیلت اخلاقی و گوهر انسانی در شاهنامه چگونه صورتبندی میشود. پژوهش با رویکردی کیفی و به روش تحلیل معناشناختی و تفسیری ابیات منتخب شاهنامه، کاربردهای گوناگون واژه «هنر» و نسبت آن با شخصیتپردازی قهرمانان و کنشهای اخلاقی آنان را بررسی میکند. روایت زال و رودابه و تأکید رودابه بر «هنر» زال، در کنار نمونههایی از شخصیتهایی چون رستم، سیاوش، کیخسرو و فریدون، از محورهای تحلیلی مقاله است. یافتهها نشان میدهد که «هنر» در شاهنامه مفهومی چندبعدی است که سه ساحت اصلیِ دانایی و توانایی، مهارت و کاردانی، و فضیلت اخلاقی را به یکدیگر پیوند میدهد. در این نظام معنایی، «گوهر» یا منزلتِ برخاسته از تبار، بهتنهایی معیار ارزش انسان نیست و هنگامی واجد اعتبار میشود که با هنر و شایستگی همراه گردد. همچنین تحلیل ابیات نشان میدهد که مؤلفههایی چون خرد و حکمت، شجاعت، عفت و عدالت از مهمترین صورتهای تحقق هنر در شخصیت انسان شایستهاند. بر این اساس، مقاله نتیجه میگیرد که هنر در بسیاری از مواضع شاهنامه فراتر از یک صفت فردی، به معیاری برای ارزیابی انسان و کنش او تبدیل میشود و از خلال آن میتوان الگویی از انسان شایسته را بازشناخت که در آن خرد، توانایی، فضیلت اخلاقی و کردار به یکدیگر پیوند میخورند. از این منظر، مفهوم هنر یکی از مجاری مهم بازنمایی آرمان اخلاقی و هویت فرهنگی ایرانی در جهان حماسی فردوسی است. |
| بازنشر اطلاعات | |
|
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |